هستند نه به جهت خود عمل ، بلكه به سبب عناوين ثانوى كه بر عمل عارض مىشود . ايشان آثار زيان‌بار عقيدتى ، اجتماعى ، اخلاقى و حقوقى را براى شبيه‌سازى تصور و در نتيجه از باب سدّ ذرايع « 1 » و مقدمهء حرام « 2 » با آن مخالفت كرده‌اند . نقد دلايل قائلان به حرمت شبيه‌سازى انسان دليل اول : شبيه‌سازى در واقع ، خلق و آفرينش انسان است درحالىكه در دين اسلام ، خلقت انسان ويژهء خداوند متعالى مىباشد . براى نقد اين نظريه مىگوييم : اولا ، خلق در زبان عرب به معناى آفريدن و تقدير است . « 3 » آفرينش خداوند گاهى مستقيم و بالمباشره ، صورت گرفته است ؛ مانند آفرينش آسمان‌ها و زمين ، و گاهى با واسطهء ملائكه و انسان ؛ مانند همين شبيه‌سازى كه به عنوان يك پديدهء علمى نو ، در زمرهء مخلوقات الهى است . پس اين پديده نيز از دايرهء تقدير و آفرينش الهى خارج نيست . در واقع شبيه‌سازى ايجاد شىءاى از عدم نيست تا رقيب آفرينش الهى باشد ، بلكه اكتشاف راه ديگرى براى توالد و تكاثر انسان است . ثانيا ، به حكم صريح آيهء كريمه ( وَ اللَّهُ خَلَقَكُمْ وَ ما تَعْمَلُونَ ) « 4 » عمل انسان‌ها نيز مخلوق خداست . شبيه‌سازى انسان ، نوعى عمل انسان است و مخلوق خداست ؛ زيرا خداوند اين دانش را به او افاضه كرده است . آن‌چنان كه مىفرمايد : ( وَ لا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِما شاءَ ) . « 5 »

--> ( 1 ) . به حكم اين اصل و دليل ، كارهاى مباحى كه وسيلهء انجام دادن عمل حرامى گردد ، حرام است ؛ مانند فروش انگور به كسى كه مىخواهد آن را شراب كند . ( محمد تقى حكيم ، اصول العامة للفقه المقارن ، ص 39 ) . ( 2 ) . به حكم اين اصل ، ارتكاب فعل مباح كه مقدمهء ارتكاب عمل حرام است ، حرام مىباشد ؛ مانند خريد اسلحه براى قتل انسان بىگناه ( محمد كاظم خراسانى ، كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 203 ) . ( 3 ) . محمد فيروزآبادى ، قاموس المحيط ، ج 3 ، ص 333 . ( 4 ) . صافات ( 37 ) آيهء 96 : « خداوند شما و اعمالتان را آفريده است » . ( 5 ) . بقره ( 2 ) آيهء 255 : « كسى از علم او آگاه نمىگردد ، جز به مقدارى كه او بخواهد » .